Het meervoud van desem: wat is correct?
Het officiële meervoud van het woord desem is: desems.
Waarom “desems” en niet “desemen”?
In het Nederlands zijn er meerdere manieren om een meervoud te vormen. De meest gebruikte uitgang zijn -en en -s. De keuze tussen beide hangt af van het woord zelf, de herkomst, het aantal lettergrepen en de uitspraak.
Bij woorden die eindigen op een onbeklemtoonde lettergreep of die van oorsprong een bakvocabulaire hebben, wordt vaak de -s uitgang gebruikt. Het woord “desem” valt in die categorie. Vandaar dat de correcte meervoudsvorm “desems” is, en niet “desemen”.
Wordt “desemen” ook gebruikt?
Hoewel “desemen” niet de officieel erkende meervoudsvorm is, kom je het soms wel tegen in informele teksten, blogs of recepten. Dit is een veelgemaakte taalfout die voortkomt uit analogie met andere Nederlandse woorden die wél de -en uitgang krijgen.
Het gebruik van “desemen” is dus technisch gezien onjuist, maar wordt in de praktijk soms geaccepteerd in informele contexten. In formele of schriftelijke communicatie gebruik je echter het beste altijd desems.
Wanneer gebruik je het meervoud van desem?
Nu we weten dat het meervoud “desems” is, rijst de volgende vraag: wanneer gebruik je het eigenlijk? Desem is namelijk een zogenaamd stofnaam of massa-zelfstandig naamwoord. Stofnamen verwijzen naar een ontelbare hoeveelheid van iets en worden normaal gesproken niet in het meervoud gebruikt.
Denk bijvoorbeeld aan woorden als “water”, “zout” of “suiker”. Je zegt normaal gesproken niet “twee wateren” of “drie zouten” — tenzij je het hebt over soorten van die stof.
Meervoud bij soorten desem
Precies dáár komt het meervoud “desems” van pas: wanneer je het hebt over verschillende soorten desem. Stel dat je een bakker bent die meerdere desemculturen onderhoudt — een roggedesem, een tarwedesem en een speltdesem — dan kun je zeggen:
- “Ik onderhoud drie desems in mijn koelkast.”
- “Alle desems werden gevoerd met vers meel.”
- “Welke van de desems gebruik jij het liefst?”
In deze gevallen verwijst “desems” naar afzonderlijke culturen of starters, en is het gebruik van het meervoud volledig correct en logisch.
Desem als stofnaam: geen meervoud nodig
Als je het gewoon hebt over desem als ingrediënt of rijsmiddel in het algemeen, gebruik je het woord in het enkelvoud:
- “Ik bak mijn brood altijd met desem.”
- “Desem geeft het brood een mooie smaak.”
- “Hoe onderhoud je desem correct?”
In deze zinnen is het woord desem een stofnaam en heeft het meervoud geen toegevoegde waarde.
Desem in het woordenboek
Laten we eens kijken hoe het woordenboek het woord “desem” beschrijft:
- Woordsoort: zelfstandig naamwoord (de/het desem)
- Geslacht: het woord kan zowel de-woord als het-woord zijn, afhankelijk van de regio en het gebruik
- Meervoud: desems
- Verkleinwoord: desempje
Interessant is dat desem zowel “de desem” als “het desem” kan zijn. In België wordt het woord vaker gebruikt als de-woord (“de desem”), terwijl in Nederland beide vormen voorkomen. Dit heeft geen invloed op het meervoud: in beide gevallen is het meervoud “desems”.
Verwante woorden en begrippen
Rondom het woord desem bestaan er nog meer interessante taalkundige kwesties. Hieronder een overzicht van verwante begrippen en hun meervoudsvormen:
Zuurdesem
Het meervoud van “zuurdesem” is zuurdesems. Dit volgt dezelfde logica als het meervoud van desem. De vraag of desem hetzelfde is als zuurdesem is overigens een veelgestelde vraag. Leer meer over de overeenkomsten en verschillen in het artikel Desem vs. zuurdesem: Wat is het verschil?.
Starter
In de bakwereld wordt desem ook wel een “starter” of “moeder” genoemd. Het meervoud van “starter” is “starters”. Dit is een Engels leenwoord dat de Nederlandse meervoudsregel met -s volgt.
Deeg
Het meervoud van “deeg” is “degen”. Dit is wél een woord dat de -en uitgang krijgt. Denk aan: “Alle degen werden ’s nachts in de koelkast gezet.”
Desem in verschillende soorten: een kort overzicht
Omdat we het toch al hebben over de situaties waarin je het meervoud “desems” nodig hebt, is het interessant om te weten dat er inderdaad meerdere soorten desem bestaan. Dit illustreert meteen waarom het meervoud van belang kan zijn voor iedereen die zich serieus bezighoudt met desembakken.
Tarwedesem
Gemaakt van gewone tarwebloem of volkorenmeel. Dit is de meest gebruikte soort en heeft een relatief milde smaak.
Roggedesem
Roggemeel fermenteert snel en krachtig, waardoor roggedesem vaak als basis wordt gebruikt voor beginnende bakers. De smaak is aardser en intenser.
Speltdesem
Spelt is een oergraan dat goed fermenteert. Speltdesem geeft een nootachtige smaak aan het brood. Als je benieuwd bent welk graan het beste werkt voor jouw desem, lees dan Desem en granen: welk graan werkt het beste voor jouw desem?.
Glutenvrije desem
Ook mensen die geen gluten verdragen, kunnen desembrood bakken. Er bestaan glutenvrije varianten op basis van rijstmeel, boekweitmeel of andere alternatieve meelsoorten. Meer hierover lees je in Glutenvrije desem: bestaat het echt en hoe maak je het?.
Veelgemaakte taalfouten rondom “desem”
Nu we weten wat het correcte meervoud is, is het goed om ook een paar veelgemaakte taalfouten op een rij te zetten:
- “Desemen” – incorrect meervoud, maar komt in de praktijk veel voor
- “Desemmen” – eveneens onjuist, soms gezien in oudere teksten
- “De desem” vs. “het desem” – beide zijn correct, maar zorg voor consistentie binnen één tekst
- “Desem” als werkwoord – desem is een zelfstandig naamwoord; het werkwoord is “desemen” of “op desem laten rijzen”
Tips voor correct taalgebruik rondom desem
Wil je foutloos schrijven over desem? Houd dan rekening met de volgende richtlijnen:
- Gebruik “desem” (enkelvoud) als je het hebt over desem als ingrediënt of rijsmiddel in het algemeen.
- Gebruik “desems” (meervoud) als je het hebt over meerdere afzonderlijke desemculturen of -starters.
- Wees consistent in het gebruik van “de desem” of “het desem” binnen één tekst.
- Vermijd “desemen” in formele teksten, ook al klinkt het voor sommigen natuurlijker.
- Bij twijfel: raadpleeg het Van Dale woordenboek of de Taalunie-website voor de meest actuele spellingregels.
Waarom taalgebruik belangrijk is in de bakomgeving
Je vraagt je misschien af waarom taalgebruik zo belangrijk is als het gaat om bakken. Het antwoord is simpel: duidelijkheid. In een recept of bakgids wil je exact kunnen communiceren over wat je doet. Als je schrijft “voeg de desems samen”, dan weet de lezer dat je het hebt over twee afzonderlijke starters die worden gecombineerd. Schrijf je “voeg de desem toe”, dan gaat het om één specifieke cultuur als ingrediënt.
Precies taalgebruik voorkomt verwarring en maakt je recepten en instructies professioneler en betrouwbaarder. Of je nu een foodblogger bent, een bakboek schrijft of gewoon een receptenkaartje maakt voor vrienden — correct gebruik van meervoudsvormen maakt het verschil.
Conclusie
Het meervoud van desem is desems. Dat is de officieel erkende, grammaticaal correcte meervoudsvorm in het Nederlands. Hoewel “desemen” in de praktijk soms wordt gebruikt, is dit technisch gezien onjuist en kun je het beter vermijden in formele teksten.
Het meervoud gebruik je voornamelijk wanneer je het hebt over meerdere soorten of culturen van desem. Als je desem als stofnaam gebruikt — als ingrediënt of rijsmiddel in het algemeen — volstaat het enkelvoud.
De Nederlandse taal zit vol met dit soort kleine, interessante details. En nu je weet hoe je desem correct in het meervoud gebruikt, kun je met nog meer zelfvertrouwen schrijven, bakken en praten over dit fantastische, levende rijsmiddel. Wie had gedacht dat grammatica en brood bakken zo goed samen konden gaan?